اوراق مشارکت در اصطلاح علم اقتصاد، نوعی از اوراق بهادار است؛ طبق قانون، اوراق مشارکت اوراقی بانام یا بینام است که به قیمت اسمی و برای مدت زمان معین منتشر میشود. این اوراق توسط دولت، شهرداری، شرکتهای دولتی و خصوصی برای تأمین اعتبار طرحهای عمرانی یا زیر ساختی در کشور تکمیل و برای توسعه طرحهای سودآور تولیدی منتشر میگردد. سرمایهگذار نسبت به قیمت اسمی و مدت زمان مشارکت در سود حاصل از پروژه مدعی میباشد. اوراق مشارکت در حکم یکی از ابزارهای بازار بدهی به شمار میرود و در سه نوع کوپندار، اوراق قرضه با نرخ بهره صفر (بدون بهره) و اوراق قرضه بدون سررسید تقسیمبندی میشود. هدف از این کار تأمین مالی و جذب سرمایه توسط شرکتهای ناشر اوراق جهت انجام پروژههای عمرانی و انتفاعی است. اوراق مشارکت معمولاً به صورت یک ساله یا چند ساله (دو یا پنج سال) منتشر میشود.
در حالت کلی سه نوع اوراق مشارکت در ایران منتشر میشود که شامل موارد زیر است
1. اوراق مشارکت بانک مرکزی :
این اوراق به منظور اجرای سیاستهای اقتصادی دولت توسط بانک مرکزی منتشر میشود و قابلیت بازخرید توسط بانک عامل را دارد. این دسته از اوراق در بورس اوراق بهادار قابل معامله نیست
2. اوراق مشارکت وزارتخانهها و شرکتهای دولتی :
این اوراق مشارکت توسط وزارتخانهها و شرکتهای دولتی جهت تأمین مالی پروژههای عمرانی منتشر میشود و قابلیت بازخرید توسط بانک عامل را دارد. اوراق مشارکت وزارتخانهها و شرکتها در بورس معامله نمیشود.
3. اوراق مشارکت شرکتهای پذیرفته شده در بورس :
اوراق مشارکتی است که به منظور تأمین مالی توسط شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار منتشر میشود. این گونه اوراق در بورس اوراق بهادار قابل معامله است.
انواع اوراق مشارکت
اوراق مشارکت ساده :
اوراق مشارکت ساده ورقه بهاداری است؛ که دارنده آن سود حاصل از مشارکت را به ترتیب مورد توافق، در مواعد مقرر دریافت میکند و در سررسید ورقه تنها حق مطالبه اسمی اوراق را از ناشر دارد.
اوراق مشارکت مرکب :
اوراق مشارکت مرکب ورقه بهاداری است؛ که دارنده آن علاوه بر دریافت سود مشارکت در سررسید اوراق میتواند مبلغ اسمی ورقه را مطالبه کند یا اوراق خود را با سهام تعویض، یا به آن تبدیل نماید. این نوع اوراق به دو صورت منتشر میشوند :
الف ) اوراق مشارکت قابل تعویض با سهام
اوراقی است که توسط شرکتهای سهامی عام منتشر و در سررسید نهایی با سهام سایر شرکتهای پذیرفته در سازمان بورس اوراق بهادار تعویض میشود
ب) اوراق مشارکت قابل تبدیل به سهام
اوراقی است که توسط شرکتهای سهامی عام منتشر شده و لازم است تا سرمایه شرکت افزایش پیدا کند، سرمایهگذار میتواند با تبدیل اوراق به سهام، به جای دریافت اصل مبلغ، در سود شرکت سهیم باشد
ویژگی انواع اوراق مشارکت
بانام یا بینام :
یک نوع دستهبندی در مورد اوراق مشارکت بانام یا بینام میباشد که در تبلیغات رسانهای این مورد را اعلام میکنند. اوراق بانام تنها به اسم دارنده آن ثبت شده و حتی در صورت سرقت یا مفقودی ورقه امکان فروش و بهرهمندی از مزایا وجود ندارد؛ اگر اوراق بینام باشد در حقیقت در وجه حامل بوده و میبایست نسبت به مراقبت از اوراق، توجه ویژهای نمود. برخی از افرادی که سرمایه سنگینی را در این سرمایهگذاری وارد میکنند، این اوراق را در صندوق امانات بانکی نگه میدارند
نحوه پرداخت سود و سررسید:
این اوراق قیمت اسمی مشخصی به ارزش یک میلیون ریال دارد. سررسید این سند بهادار مشخص است و به عبارتی مدت معین دارد. بازپرداخت اصل اوراق در سررسید و پرداخت سود علیالحساب آن در مقاطع معین توسط ناشر، تضمین شده است.
نحوه معامله:
خرید و فروش اوراق از طریق شعب منتخب بانک عامل یا از طریق بورس اوراق بهادار (در صورت پذیرش) مجاز است. دارندگان آن به نسبت قیمت اسمی و مدت زمان مشارکت در سود حاصل از اجرای طرح های مربوط، سهیم هستند. هر ورقه نشاندهنده میزان قدرالسهم دارنده آن در طرح مورد سرمایهگذاری است.
ارکان:
با فروش اوراق مشارکت رابطه وکیل و موکل بین ناشر و خریدار آن محقق میشود. در واقع ناشر به وکالت از طرف خریداران اوراق میتواند نسبت به مصرف وجوه حاصل از فروش اوراق به منظور اجرای طرح و خرید و فروش هرگونه کالا، خدمت و دارایی مربوط به طرح اقدام نماید. انتقال اوراق به رابطه وکالت خدشه وارد نمیکند و این رابطه تا سررسید اوراق بین ناشر و دارندگان اوراق نافذ و معتبر است.
موارد استفاده:
از مقررات موجود درباره این اوراق و به ویژه قانون نحوه انتشار آن چنین میتوان نتیجه گرفت که این اوراق ابزار مالی جدیدی برای جذب پساندازها و تجهیز منابع مالی و جذب سرمایه افراد در تامین مالی طرح های عمرانی و زیربنایی دولتی است.اوراق مشارکت به عنوان وثیقه طرفهای معامله در قراردادهای مربوط به وزارتخانهها، موسسات و شرکتهای دولتی شهرداریها و سایر دستگاههای اجرایی پذیرفته میشود.
اوراق مشارکت را چگونه می توان خرید؟
گفتیم که این اوراق یک ارزش اسمی دارند که معمولا ارزش اسمی هر برگه مبلغ 100 هزار تومان است. عموما هر سرمایه گذار برای خرید این اوراق باید حداقل 10 برگه را خریداری کند. همانطور که گفتیم منتشر کننده این اوراق باید یک بانک را معرفی کند تا به عنوان بانک عامل وظیفه فروش اوراق را بر عهده بگیرد. سرمایه گذاران از طریق این بانک می توانند اقدام به خرید اوراق کنند. علاوه بر این، خریداران سودهای مشخص و قیمت اسمی، اوراق را از همین بانک باید دریافت کنند.
البته توجه داشته باشید که علاوه بر مراجعه به بانک و خرید حضوری، امکان خرید غیرحضوری بسیاری از این اوراق ها که در بازار سرمایه مورد معامله قرار می گیرند نیز وجود دارد
خرید و فروش اوراق مشارکت در بورس
برای خرید اوراق مشارکت در بورس سرمایهگذاران میتوانند پس از انجام مراحل ثبت نام در کارگزاری موردنظر و دریافت کد بورسی نسبت به خرید اوراق مشارکت مربوطه در پلتفرم معاملاتی آنلاین کارگزاری اقدام کنند. پس از انجام خرید، اوراق مربوطه در پلتفرم معاملاتی آنلاین آنها قرار میگیرد. برای فروش اوراق مشارکت خریداری شده نیز در صورتی که سرمایهگذار از طریق پلتفرمهای آنلاین کارگزاریها نسبت به خرید آنلاین اوراق مشارکت اقدام کنند، از همین پلتفرمها نیز میتوانند اوراق مشارکت را بفروشد
سخن پایانی
اگر به دنبال گزینههای کمریسکتری برای سرمایهگذاری هستید و اوراق مشارکت توجه شما را جلب کرده، پیشنهاد میکنیم از بخش صندوقهای درآمد ثابت در سایت یکتا پلاس نیز بازدید کنید. این صندوقها با بازدهی مطمئن، نقدشوندگی بالا و سطح ریسک پایین، گزینهای مناسب برای سرمایهگذاران محتاط محسوب میشوند.
مشاهده صندوقهای درآمد ثابت در یکتا پلاس
