اوراق اختیار فروش تبعی هموطن، یکی از ابزارهای مالی مشتقه در بازار سرمایه ایران است که بر اساس مصوبه شورای عالی بورس و اوراق بهادار در تاریخ 24 اردیبهشت 1405 و مصوبه هیات امنای صندوق تثبیت بازار سرمایه در تاریخ ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۵ انتشار یاقت. اوراق اختیار فروش تبعی هموطن با هدف حمایت از سهامداران حقیقی بازار بورس منتشر میشود. عرضه این ارواق از روز دوشنبه 28 اردیبهشت تا روز سه شنبه 5 خرداد صورت میگیرد.
در این مقاله از یکتاپلاس به معرفی اوراق اختیار فروش تبعی و توضیح آن و بررسی شرایط اوراق هموطن میپردازیم. با ما همراه باشید:
اوراق فروش تبعی چیست؟
اوراق فروش تبعی مانند بیمه برای سهام یا پرتفو شما عمل میکند. هدف از خرید این اوراق جلوگیری از زیانهای احتمالی سبد سرمایهگذاران هست. نکته مهمی که در رابطه با این اوراق مطرح هست این هست که، اگر از این ارواق به موقع استفاده نشود نتنها یاعث سود بلکه سبب ضرر شما میشود.
اختیار فروش، یک قرارداد مالی است که به خریدار آن حق میدهد تا دارایی پایه (مثلاً یک سهم خاص) را تا تاریخ مشخصی، به قیمت معینی بفروشد. وقتی میگوییم "تبعی"، یعنی این اختیار به صورت جداگانه معامله نمیشود، بلکه معمولاً همراه با یک دارایی دیگر (مثلاً هنگام خرید یک سبد سهام) به عنوان یک بیمه نامه برای سرمایهگذار صادر میشود.
مکانسیم ساده با توجه به نمونه اوراق "هموطن":
فرض کنید سبد پایه شما در ۶ اسفند ۱۴۰۴ ارزشی برابر ۱۰۰ میلیون تومان دارد. شما اوراق اختیار فروش تبعی «هموطن» را خریداری میکنید که به شما حق میدهد در سررسید، سبد خود را به ۱.۳ برابر ارزش اولیه، یعنی ۱۳۰ میلیون تومان به فروشنده برگردانید.
اگر ارزش سبد شما در سررسید به ۷۰ میلیون تومان سقوط کند: شما از حق خود استفاده کرده و سبد را ۱۳۰ میلیون تومان میفروشید. در نتیجه ۳۰ میلیون تومان سود میکنید (۳۰٪ بازدهی تضمینی).
اگر ارزش سبد شما در سررسید به ۲۰۰ میلیون تومان برسد: اجازه میدهید اوراق منقضی شود و سبد را در بازار آزاد به ۲۰۰ میلیون تومان میفروشید. سود شما ۱۰۰ میلیون تومان (۱۰۰٪ بازدهی) خواهد بود.
در حقیقت، اوراق اختیار فروش تبعی نقش یک بیمه نامه سودآور را برای سرمایهگذاران ایفا میکند:
اگر ارزش سبد پایه شما کاهش یابد (حتی تا صفر)، شما میتوانید سبد خود را به قیمت ۱.۳ برابر ارزش اولیه (مثلاً ۱۳۰ میلیون تومان به ازای هر ۱۰۰ میلیون) به فروشنده برگردانید و ۳۰٪ سود تضمینی خود را دریافت کنید.
اگر ارزش سبد شما افزایش یابد (مثلاً به ۲۰۰ میلیون تومان برسد)، صرفاً اجازه میدهید اوراق منقضی شود و سبد را در بازار آزاد به قیمت بالاتر بفروشید. در این حالت، نه تنها ضرری نمیکنید، بلکه از تمام سود بازار نیز بهرهمند میشوید. تنها هزینۀ شما، مبلغ ناچیز خرید اوراق (حق بیمه) است.
شرایط اعمال اختیار فروش تبعی:
شرط اعمال اختیار فروش تبعی این هست که قیمت بازار باید کمتر از قیمت اعمال باشد. یعنی اگر قیمت سهم شما کاهش یابد میتوانید با استفاده از این اوراق سهم خود را به قیمت از پیش تعیین شده بفروشید.
قیمت اعمال چیست؟
ارزش اعمال، همان قیمتی است که شما در پایان دوره، حداقل میتوانید سبد خود را به فروشنده اوراق (ضامن) بفروشید. این قیمت از قبل مشخص شده است.
روش اعمال اختیار فروش تبعی:
اگر دارای اوراق اختیار فروش تبعی یک سهم باشید، یعنی میتوانید در یک تاریخ مشخص در آینده، آن سهام را به مبلغ معینی به فروش برسانید. بنابراین نخستین گام برای اعمال این نوع اوراق، آگاهی از زمان سررسید آنهاست؛ زیرا اوراق اختیار فروش تبعی معمولاً تنها در تاریخ سررسید قابل اعمال هستند و پس از آن، امکان استفاده از آنها وجود ندارد.
به بیان دیگر، شما فقط در یک زمان مشخص فرصت دارید از اوراق اختیار فروش تبعی خود استفاده کنید. پس از گذشت تاریخ سررسید، اوراق فاقد اعتبار خواهند بود و مبلغی که بابت خرید آنها پرداختهاید، قابل بازگشت نیست.
برای اعمال اوراق اختیار فروش تبعی خود، کافی است در روز سررسید به سامانه معاملاتی مربوطه مراجعه کرده و درخواست خود را حداکثر تا ساعت تعیینشده (معمولاً تا قبل از ساعت ۱۴ روز کاری سررسید) ثبت کنید.
انواع روشهای اعمال اوراق اختیار فروش تبعی:
(1) تسویه نقدی
در روش تسویه نقدی، اگر قیمت سهم در زمان سررسید کمتر از قیمت اعمال باشد، مابهالتفاوت این دو قیمت به صورت وجه نقد به دارنده اوراق پرداخت میشود. در این حالت، سهام پایه از پرتفوی سرمایهگذار خارج نمیشود و همچنان در دارایی او باقی میماند.
البته لازم است توجه شود که اجرای این نوع تسویه، علاوه بر شرایط بازار، به موافقت شرکت عرضهکننده اوراق نیز بستگی دارد. به همین دلیل، همه اوراق تبعی الزاماً قابلیت اعمال نقدی ندارند و در برخی موارد ممکن است فقط امکان اعمال فیزیکی وجود داشته باشد.
(2) تسویه فیزیکی
در تسویه فیزیکی، فروشنده اوراق موظف است سهام پایه را با قیمت اعمال از دارنده اوراق خریداری کند. در نتیجه، مبلغ کامل مربوط به قیمت اعمال به سرمایهگذار پرداخت میشود و سهام موردنظر از پرتفوی او خارج خواهد شد.
این روش زمانی کاربرد دارد که سرمایهگذار بخواهد دارایی پایه را بهطور کامل واگذار کند و در مقابل، وجه آن را دریافت نماید.
(3) تسویه ترکیبی
در روش ترکیبی، سرمایهگذار میتواند برای بخشهای مختلف دارایی خود، نوع اعمال متفاوتی را انتخاب کند. این ویژگی باعث میشود انعطاف بیشتری در مدیریت سرمایه و ریسک وجود داشته باشد.
برای مثال، اگر فردی ۲۰ هزار ورقه اختیار فروش تبعی داشته باشد، میتواند بخشی از آن را به صورت فیزیکی و بخش دیگر را به صورت نقدی اعمال کند. این انتخاب معمولاً بر اساس تعداد اوراق انجام میشود و سرمایهگذار میتواند متناسب با نیاز خود، ترکیب دلخواه را مشخص کند.
شرایط اوراق اختیار فروش تبعی "هم وطن":
در راستای حمایت از سهامداران حقیقی در بازار سرمایه، صندوق تثبیت بازار سرمایه اوراق اختیار فروش تبعی ویژهای با عنوان «هموطن» منتشر کرده است. این اوراق با هدف تضمین حداقل بازدهی برای سبد سهام سهامداران حقیقی طراحی شدهاند و شرایط خاصی برای بهرهمندی از آنها وجود دارد.
چه کسانی میتوانند از این اوراق استفاده کنند؟
متقاضیان این طرح، کلیه اشخاص حقیقی هستند که ارزش کل سبد سهام آنها در تاریخ ۶ اسفند ۱۴۰۴، حداکثر یک میلیارد تومان (ده میلیارد ریال) بوده است. برای ارزشگذاری سبد سهام، از قیمت پایانی هر سهم در همان تاریخ استفاده شده است.
منظور از «سبد پایه» چیست؟
سبد پایه، همان ترکیب سهامی است که سرمایهگذار در پایان روز ۶ اسفند ۱۴۰۴ در اختیار داشته است.
این سبد شامل:
سهام پذیرفتهشده در بورس تهران و فرابورس (بهجز بازار پایه و توافقی)
و شامل نمیشود:
سهام عدالت استانی
سهام جایزه ثبتنشده
حقتقدمها
سهام توثیق یا توقیفشده
نمادهایی که در کل دوره ۱۸ ماهه متوقف باشند
شرط کلیدی برای دریافت سود تضمین شده
شرط معتبر بودن اختیار فروش تبعی «هموطن» در سررسید، عدم فروش سهام موجود در سبد پایه تا سررسید است (نگهداری سبد پایه تا سررسید). تعداد دارایی موجود از هر نماد در سبد پایه، ملاک محاسبات طی دوره خواهد بود. به شکلی که حین دوره تا سررسید اوراق، در انتهای هر روز باید تعداد سهام موجود در سبد سهام هر شخص حقیقی، بزرگتر مساوی تعداد سهام موجود در سبد پایه آن شخص در تاریخ ۶ اسفند ۱۴۰۴باشد (حق تقدم و سهام جایزه ثبت نشده در محاسبات درنظر گرفته نخواهد شد).
تضمین بازدهی ۳۰ درصدی
این اوراق، بازدهی ۳۰ درصدی را برای ارزش سبد پایه شما تضمین میکنند. این تضمین از طریق ارزش اعمال اوراق که ۱.۳ برابر ارزش سبد پایه است، محقق میشود.
نحوه خرید اوراق «هموطن»
هر کد معاملاتی واجد شرایط، تنها مجاز به خرید یک برگه از این اوراق است. کارگزاران موظف هستند این محدودیت را در سیستمهای معاملاتی خود اعمال کنند. همچنین، پیش از خرید، اخذ توافقنامه کتبی یا الکترونیکی از مشتری مبنی بر پذیرش شرایط اطلاعیه الزامی است.
محاسبه دقیق مبلغ تسویه نقدی
محاسبه مبلغی که به عنوان تسویه نقدی به شما پرداخت میشود، طی چند مرحله انجام میگیرد تا از پرداخت عادلانه و دقیق اطمینان حاصل شود:
(1) محاسبه بازدهی هر سهم: ابتدا، بازدهی هر یک از سهام موجود در سبد شما محاسبه میشود. این کار با مقایسه شاخص آن سهم در تاریخ سررسید اوراق، با شاخص همان سهم در تاریخ ۶ اسفند ۱۴۰۴ انجام میشود. فرمول آن به این صورت است:
(شاخص سهم در سررسید / شاخص سهم در تاریخ ۰۶/۱۲/۱۴۰۴)
(2) محاسبه میانگین وزنی بازدهی کل سبد: سپس، یک میانگین وزنی از بازدهی تمام سهام موجود در سبد شما محاسبه میشود. وزن هر سهم، نسبت ارزش آن سهم به کل ارزش سبد پایه شما در تاریخ ۶ اسفند ۱۴۰۴ است. این کار باعث میشود سهامی که بخش بزرگتری از سبد شما را تشکیل میدهد، تاثیر بیشتری در میانگین بازدهی کل داشته باشد.
(3) تعیین میزان سود تضمین شده: در این مرحله، میانگین وزنی بازدهی کل سبد شما با نرخ بازدهی تضمین شده (۳۰ درصد) مقایسه میشود.
اگر میانگین بازدهی سبد شما کمتر از ۳۰ درصد باشد، مابهالتفاوت این دو نرخ محاسبه میشود.
اگر میانگین بازدهی سبد شما بیشتر یا مساوی ۳۰ درصد باشد، مبلغ تسویه نقدی صفر خواهد بود (چون سود شما از حد تضمین شده بیشتر است).
(4) محاسبه مبلغ نهایی تسویه نقدی: مبلغ نهایی که به حساب شما واریز میشود، برابر است با:
ارزش سبد پایه در تاریخ ۰۶/۱۲/۱۴۰۴ × (نرخ تضمین ۳۰% - میانگین وزنی بازدهی سبد شما)
مسئولیتها: احراز شرایط، بررسی اوراق و انجام محاسبات نهایی بر عهده شرکت مدیریت فناوری بورس تهران است. پرداخت مبلغ تسویه نقدی نیز از طریق سامانه سجام و توسط شرکت سپردهگذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه انجام خواهد شد.
جمعبندی نهایی
اوراق اختیار فروش تبعی، ابزاری کارآمد برای مدیریت ریسک در بازار سرمایه است که نقش یک بیمهنامه برای سهام یا سبد سهام شما را ایفا میکند. با خرید این اوراق، شما این حق را پیدا میکنید که در تاریخ سررسید، دارایی خود را به قیمت از پیشتعیینشده (قیمت اعمال) بفروشید؛ بدون آنکه الزامی به انجام این کار داشته باشید.
نکات کلیدی که باید به خاطر بسپارید:
کاربرد اصلی: جلوگیری از ضرر در زمان کاهش قیمت سهام، بدون از دست دادن فرصت سود در زمان رشد بازار.
شرط اعمال: فقط زمانی ارزش دارد که قیمت بازار در سررسید کمتر از قیمت اعمال باشد؛ در غیر این صورت اوراق منقضی شده و فقط هزینه خرید آن (حق بیمه) از دست میرود.
زمان اعمال: اوراق اختیار فروش تبعی معمولاً تنها در روز سررسید قابل استفاده هستند؛ پس از آن دیگر فرصتی برای اعمال نخواهید داشت.
روشهای تسویه: بسته به نوع اوراق و توافق عرضهکننده، تسویه میتواند به صورت نقدی (دریافت مابهالتفاوت بدون خروج سهام)، فیزیکی (فروش کامل سهام) یا ترکیبی (انتخاب سهمیه برای هر روش) انجام شود.
در مورد اوراق «هموطن» به طور ویژه:
این اوراق با هدف حمایت از سهامداران حقیقی خرد طراحی شده است. اگر ارزش سبد پایه شما در تاریخ ۶ اسفند ۱۴۰۴ حداکثر یک میلیارد تومان بوده باشد، با خرید این اوراق میتوانید از تضمین بازدهی حداقل ۳۰ درصدی بهرهمند شوید. تنها شرط کلیدی برای استفاده از این تضمین، نگهداری کامل سهام پایه (بدون فروش حتی یک سهم) تا روز سررسید است. تسویه این اوراق صرفاً به صورت نقدی انجام میشود و مبلغ آن از طریق سامانه سجام به حساب شما واریز میگردد.
در نهایت، به خاطر داشته باشید که اوراق اختیار فروش تبعی اگر به موقع و درست استفاده نشود، نه تنها سودی برای شما ندارد، بلکه هزینه خرید آن نیز از دست میرود. بنابراین آگاهی از تاریخ سررسید و شرایط اعمال، مهمترین بخش استفاده از این ابزار مالی است.
