اگر در بازار سرمایه فعالیت کرده باشید، احتمالاً با موقعیتی مواجه شدهاید که قیمت آخرین معامله یک سهم رشد قابل توجهی داشته، اما قیمت پایانی آن تغییر چندانی نکرده است. یکی از مهمترین دلایل این اتفاق، مفهومی به نام «حجم مبنا» است.
حجم مبنا یکی از ویژگیهای خاص بازار سرمایه ایران محسوب میشود و نقش مهمی در تعیین قیمت پایانی سهام دارد. آشنایی با این مفهوم به سرمایهگذاران کمک میکند رفتار قیمتها را بهتر تحلیل کرده و تصمیمات آگاهانهتری بگیرند.
حجم مبنا چیست؟
حجم مبنا حداقل تعداد سهامی است که باید در یک روز معاملاتی معامله شود تا تغییرات قیمت سهم به طور کامل در قیمت پایانی آن اعمال شود.
به بیان ساده، اگر تعداد معاملات یک نماد کمتر از حجم مبنای تعیینشده باشد، اثر افزایش یا کاهش قیمت بر قیمت پایانی به همان نسبت کاهش مییابد.
برای مثال اگر حجم مبنای یک سهم یک میلیون برگه سهم باشد اما در طول روز فقط ۵۰۰ هزار سهم معامله شود، تنها نیمی از تغییرات قیمتی در قیمت پایانی اعمال خواهد شد.
چرا حجم مبنا ایجاد شد؟
در سالهای ابتدایی فعالیت بورس ایران، امکان داشت با انجام تعداد کمی معامله، قیمت یک سهم به شکل غیرواقعی افزایش یا کاهش یابد. این موضوع میتوانست زمینه دستکاری قیمتها و ایجاد نوسانات کاذب را فراهم کند.
به همین دلیل سازمان بورس مفهوم حجم مبنا را معرفی کرد تا:
- از دستکاری قیمت سهام جلوگیری شود.
- قیمت پایانی منعکسکننده معاملات واقعی بازار باشد.
- نوسانات غیرمنطقی کاهش یابد.
- اعتبار فرآیند کشف قیمت افزایش پیدا کند.
حجم مبنا چه تاثیری بر قیمت پایانی دارد؟
تاثیر حجم مبنا را میتوان در دو حالت بررسی کرد.
حالت اول: حجم معاملات بیشتر یا مساوی حجم مبنا
اگر حجم معاملات روزانه به اندازه حجم مبنا یا بیشتر باشد، تمام تغییرات قیمت در قیمت پایانی اعمال میشود.
فرض کنید قیمت یک سهم در طول روز ۵ درصد رشد کرده و حجم معاملات نیز از حجم مبنا بیشتر است. در این حالت قیمت پایانی نیز تقریباً ۵ درصد افزایش خواهد یافت.
حالت دوم: حجم معاملات کمتر از حجم مبنا
اگر حجم معاملات کمتر از حجم مبنا باشد، اثر تغییرات قیمت به همان نسبت کاهش پیدا میکند.
فرض کنید قیمت سهم ۵ درصد رشد کرده اما فقط ۶۰ درصد حجم مبنا معامله شده است. در این شرایط قیمت پایانی تقریباً ۳ درصد افزایش خواهد یافت.
به همین دلیل است که گاهی مشاهده میکنیم قیمت آخرین معامله در سقف دامنه نوسان قرار دارد اما قیمت پایانی فاصله قابل توجهی با آن دارد.
فرمول محاسبه حجم مبنا
حجم مبنا بر اساس تعداد سهام شرکت و ضوابط تعیینشده توسط سازمان بورس محاسبه میشود. همچنین برای جلوگیری از بسیار کوچک یا بسیار بزرگ شدن حجم مبنا، حداقل و حداکثرهایی برای آن در نظر گرفته میشود.
از آنجا که قوانین حجم مبنا ممکن است در طول زمان تغییر کنند، سرمایهگذاران معمولاً مقدار دقیق آن را از سامانههای معاملاتی یا سایت مدیریت فناوری بورس مشاهده میکنند.
حجم مبنا را از کجا مشاهده کنیم؟
برای مشاهده حجم مبنای هر نماد کافی است:
- وارد سایت TSETMC شوید.
- نماد مورد نظر را جستجو کنید.
- صفحه اطلاعات نماد را باز کنید.
- مقدار حجم مبنا را در بخش اطلاعات معاملاتی مشاهده نمایید.
اکثر سامانههای آنلاین کارگزاریها نیز این اطلاعات را نمایش میدهند.
تفاوت حجم مبنا و حجم معاملات
بسیاری از سرمایهگذاران این دو مفهوم را با یکدیگر اشتباه میگیرند.
حجم معاملات نشاندهنده تعداد واقعی سهام معاملهشده در یک روز است؛ اما حجم مبنا حداقل حجمی است که باید معامله شود تا تغییرات قیمت به طور کامل در قیمت پایانی اعمال گردد.
بنابراین حجم معاملات یک متغیر روزانه است، در حالی که حجم مبنا یک معیار از پیش تعیینشده برای هر نماد محسوب میشود.
تفاوت حجم مبنا و حجم مشکوک
حجم مشکوک به شرایطی گفته میشود که حجم معاملات یک سهم به شکل غیرعادی بیشتر از میانگین روزهای گذشته باشد.
در حالی که حجم مبنا یک شاخص قانونی و ثابت برای محاسبه قیمت پایانی است، حجم مشکوک ابزاری تحلیلی برای شناسایی ورود نقدینگی یا فعالیتهای غیرمعمول در سهم به شمار میرود.
در نتیجه این دو مفهوم کاربردهای کاملاً متفاوتی دارند و نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.
حجم مبنا چه تاثیری بر استراتژی معاملهگران دارد؟
حجم مبنا میتواند بر تصمیمات معاملاتی سرمایهگذاران تاثیر قابل توجهی داشته باشد.
برای نوسانگیران
معاملهگران کوتاهمدت معمولاً به نمادهایی توجه میکنند که حجم مبنای پایینتری دارند؛ زیرا قیمت این نمادها با حجم معاملات کمتر نیز سریعتر به قیمتهای جدید واکنش نشان میدهد.
برای سرمایهگذاران بلندمدت
در سرمایهگذاری بلندمدت، عواملی مانند سودآوری شرکت، ارزش ذاتی و چشمانداز کسبوکار اهمیت بیشتری نسبت به حجم مبنا دارند.
در صفهای خرید و فروش
گاهی یک سهم چند روز متوالی در صف خرید یا صف فروش قرار دارد اما حجم معاملات آن به اندازه حجم مبنا نمیرسد. در چنین شرایطی قیمت پایانی با سرعت کمتری تغییر میکند و فرآیند رشد یا افت قیمت زمان بیشتری نیاز خواهد داشت.
مزایا و معایب حجم مبنا
مزایا
- جلوگیری از دستکاری قیمتها
- کاهش نوسانات کاذب
- افزایش اعتبار قیمت پایانی
- کمک به کشف قیمت واقعیتر
معایب
- کاهش سرعت تعدیل قیمتها
- ایجاد طولانیتر شدن صفهای خرید و فروش
- کاهش نقدشوندگی برخی نمادهای کممعامله
- کند شدن فرآیند کشف قیمت در برخی شرایط
حجم مبنای بالا بهتر است یا پایین؟
پاسخ این سوال به نوع استراتژی سرمایهگذاری بستگی دارد.
حجم مبنای پایین معمولاً باعث میشود قیمت سهم با سرعت بیشتری به تغییرات عرضه و تقاضا واکنش نشان دهد. این ویژگی برای نوسانگیران جذاب است.
در مقابل، حجم مبنای بالا میتواند از نوسانات شدید و هیجانی جلوگیری کند و ثبات بیشتری در روند قیمت ایجاد نماید. این موضوع برای سرمایهگذاران محافظهکار مزیت محسوب میشود.
جمعبندی
حجم مبنا یکی از مهمترین مفاهیم بازار سرمایه ایران است که تاثیر مستقیمی بر قیمت پایانی سهام دارد. هرچه حجم معاملات به حجم مبنا نزدیکتر باشد، تغییرات قیمت با دقت بیشتری در قیمت پایانی منعکس میشود.
شناخت عملکرد حجم مبنا به سرمایهگذاران کمک میکند رفتار قیمت سهام را بهتر تحلیل کنند، اختلاف میان قیمت آخرین معامله و قیمت پایانی را درک کنند و تصمیمات معاملاتی آگاهانهتری بگیرند. اگرچه حجم مبنا مزایایی مانند کاهش دستکاری قیمتها و کنترل نوسانات را به همراه دارد، اما در برخی مواقع میتواند سرعت کشف قیمت را نیز کاهش دهد.
