تامین مالی جمعی (کراد فاندینگ) روشی نوین در حوزه تامین مالی است. این روش در جهان بسیار مورد توجه کسب و کارها و همچنین سرمایه گذاران قرار گرفتـه و مدتی است در ایران نیز رونق پیدا کرده است. تامین مالی جمعی روشی است که با مشارکت تعداد زیادی سرمایه گذار، تمام یا بخشی از سرمایه مورد نیاز یک طرح، پروژه یا یک فعالیت مشخص جمع آوری میشود. وجوه جمع آوری شده در نهایت در اختیار متقاضی تامین مالی قرار میگیرد.
انواع تامین مالی جمعی
تامین مالی جمعی (crowd fundding)، یک روش نوین برای جذب سرمایه است که به کارآفرینان و پروژهها این امکان را میدهد تا از طریق جمعآوری مبالغ کوچک از تعداد زیادی افراد، منابع مالی لازم را تامین کنند. این روش شامل انواع مختلفی است که هر یک ویژگیها و مزایای خاص خود را دارند. در ادامه به چهار نوع اصلی تامین مالی جمعی پرداخته شده است:
تامین مالی مبتنی بر اهدا
تامین مالی مبتنی بر اهدا (Donation-Based Crowdfunding) نوعی از تامین مالی جمعی است که در آن افراد بدون انتظار بازگشت مالی یا پاداش، مبلغی را به یک پروژه، سازمان یا فرد اهدا میکنند. این مدل بهویژه برای پروژههای خیریه، اجتماعی یا فرهنگی کاربرد دارد و به کمک آن افراد میتوانند از طریق جمعآوری مبالغ کوچک، تغییرات بزرگ ایجاد کنند. به عنوان مثال، در زمان بحرانهای طبیعی، مردم میتوانند برای کمک به آسیبدیدگان یا جمعآوری پول برای بازسازی مناطق آسیبدیده اهدا کنند. همچنین، هنرمندان ممکن است برای تولید آثار هنری یا برگزاری رویدادهای فرهنگی، از این مدل استفاده کنند و از افراد درخواست کنند تا بهطور داوطلبانه حمایت مالی کنند. این روش به افراد اجازه میدهد تا به صورت مستقیم در حمایت از طرحهایی که به آنها اهمیت میدهند، مشارکت کنند و حس همبستگی و مسئولیت اجتماعی را تقویت کنند.
تامین مالی مبتنی بر پاداش
در تامین مالی جمعی مبتنی بر پاداش (Reward-Based Crowdfunding)، مشارکتکنندگان در ازای حمایت مالی خود پاداشهایی دریافت میکنند که میتواند شامل محصولات، خدمات یا تجربیات خاص باشد. این مدل جذب سرمایهگذارانی را هدف قرار میدهد که به پروژه یا کسبوکار علاقه دارند و انتظار دارند در عوض حمایت خود، پاداشی دریافت کنند. برای مثال، یک کمپانی میتواند برای تامین مالی ساخت یک گجت جدید از سرمایهگذاران دعوت کند و در ازای حمایت، نمونهای از محصول نهایی را به آنها اهدا کند. همچنین، برای تولید فیلم یا بازی ویدیویی، سازندگان میتوانند از سرمایهگذاران بخواهند تا حمایت کنند و در ازای آن از مزایای ویژهای مانند نام بردن از آنها در تیتراژ یا نسخههای بتا استفاده کنند. این روش به کارآفرینان این امکان را میدهد که به جای تامین مالی از منابع بزرگ، از تعداد زیادی از افراد که علاقهمند به پروژه هستند، سرمایه جمعآوری کنند و همچنین حس تعلق و تعامل را میان سرمایهگذاران و پروژه ایجاد کند.
تامین مالی مبتنی بر سهام
تامین مالی مبتنی بر سهام (Equity-Based Crowdfunding) به کارآفرینان این امکان را میدهد که در ازای سرمایهگذاری، بخشی از سهام شرکت خود را به سرمایهگذاران واگذار کنند. در این مدل از تامین مالی جمعی، سرمایهگذاران بهعنوان سهامداران، از سود و زیان شرکت بهرهمند میشوند و ممکن است در تصمیمگیریهای کلیدی شرکت نیز حق رای داشته باشند. این نوع از تامین مالی به کارآفرینان کمک میکند تا بدون ایجاد بدهی، منابع مالی لازم را جذب کنند. یکی از مزایای کلیدی این روش، تعهد بلندمدت سرمایهگذاران به موفقیت شرکت است؛ زیرا آنها بهطور مستقیم در رشد و توسعه آن سرمایهگذاری کردهاند. همچنین، تامین مالی مبتنی بر سهام میتواند به جذب سرمایهگذاران بزرگتر و معتبرتر کمک کند که به دنبال فرصتهای سرمایهگذاری با پتانسیل رشد بالا هستند. این تعامل نزدیکتر میان کارآفرینان و سرمایهگذاران میتواند به تبادل ایدهها و مشاوره در زمینههای مختلف کمک کرده و در نهایت به موفقیت پروژهها منجر شود.
تامین مالی مبتنی بر بدهی
تامین مالی مبتنی بر بدهی (Debt-Based Crowdfunding) نوعی از تامین مالی است که در آن سرمایهگذاران به کارآفرینان یا شرکتها وام میدهند و در ازای آن، انتظار دارند که اصل مبلغ و بهره را در یک زمان مشخص دریافت کنند. این مدل از تامین مالی جمعی به کارآفرینان اجازه میدهد تا بدون از دست دادن سهام خود، سرمایه لازم را تامین کنند و در عین حال مسئولیت بازپرداخت وام را بپذیرند. برای این نوع تامین مالی، کارآفرینان باید برنامهای دقیق برای بازپرداخت وام ارائه دهند که به سرمایهگذاران اطمینان دهد مبلغ خود را بهطور کامل و بهموقع دریافت خواهند کرد. در برخی موارد، ممکن است توافقی برای عدم دریافت بهره وجود داشته باشد که در این صورت، کارآفرینان میتوانند از شرایط نرمتری برای بازپرداخت بهرهمند شوند. این روش بهویژه برای شرکتهای نوپا که به دنبال تامین مالی سریع هستند، بسیار مفید است و میتواند به آنها کمک کند تا بدون کاهش مالکیت خود، منابع لازم را جمعآوری کنند
ساز و کار تامین مالی جمعی چگونه است؟
ساز و کار تامین مالی جمعی را میتوان از دو زاویه بررسی کرد. در حقیقت، ذینفعان طرحهای تامین مالی جمعی شرکتها و سرمایهگذاران هستند. به صورت کلی، متقاضی (شرکت یا کسب و کار) برای تامین نیازهای مالی خود برای اجرای طرحهای توسعه نیاز به سرمایه پیدا میکند و از طریق عامل (سکوهای تامین مالی جمعی) اقدام به تامین مالی کرده و سرمایهگذاران از طریق سکوی تامین مالی جمعی در طرح تامین مالی کسب و کار، شرکت میکنند. در کرادفاندینگ معمولا مدت زمان طرحهای تامین مالی ۱۲ ماهه بوده و متقاضی متعهد میشود که به صورت ماهانه یا چند ماه یکبار سود ثابتی را به سرمایهگذار پرداخت کند. برای درک بهتر فرایند تامین مالی جمعی به مثال زیر توجه کنید:
یک شرکت داروسازی قصد دارد جهت تامین مواد اولیه برای ساخت یک داروی جدید، از خارج کشور مواد اولیه وارد کند اما با کمبود سرمایه مواجه است. در صورتی که شرکت قادر به تولید این دارو شود، میتواند فروش خود را افزایش داده و از طرفی نیاز بیماران را هم برطرف کند. طبق برآوردها، شرکت داروسازی به ۵۰ میلیارد تومان سرمایه نیاز داشته و روشهای دیگر تامین مالی مانند وام گرفتن از بانک یا انتشار اوراق مرابحه از لحاظ زمان و هزینه به صرفه نیست. بنابراین، شرکت تصمیم میگیرد از طریق سکوهای تامین جمعی مالی تحت نظارت و مجوز شرکت فرابورس ایران، اقدام به تامین مالی جمعی کند. شرکت پیشبینی سود ۷۰ درصدی طرح و سود ۴۰ درصدی برای سرمایهگذاران تخمین زده و مشخص میکند که در صورت مشارکت سرمایهگذاران در طرح، سود سالانه معادل ۴۰ درصد به آنها تعلق خواهد گرفت. تقسیم سود به صورت ماهانه انجام خواهد شد و مدتزمان طرح ۱۲ ماه است. به طور مثال اگر فردی با سرمایه ۱۰۰ میلیون تومان در این طرح مشارکت کند، به صورت ماهانه تا یکسال حدود ۳ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان سود دریافت میکند. پس از پایان طرح، اصل سرمایه به سرمایهگذاران بازگردانده خواهد شد.
در فرایند تامین مالی جمعی اصطلاحاتی وجود دارد که بهتر است با آنها آشنا شوید:
سکو
پلتفرمی (سایت) برای تامین مالی توسط عامل ایجاد شده و تمامی اطلاعات و مراحل سرمایهگذاری در طرحها از طریق سکو صورت میگیرد
عامل
عامل یک نهاد مالی ثبتشده نزد سازمان بورس و اوراق بهادار مانند کارگزاریها، شرکتهای تامین سرمایه، مشاور سرمایهگذاری و… هستند که جهت تامین مالی شرکتهای متقاضی اقدام میکنند.
متقاضی
شرکت (شخص حقوقی) که قصد دارد جهت رفع نیازهای مالی و پیشبرد اهداف خود تامین مالی انجام داده و سرمایه جذب کند
طرح
طرح تامین مالی در واقع همان هدفی است که شرکت جهت تحقق آن به تامین مالی جمعی نیاز پیدا میکند. به طور مثال شرکت جهت خرید یک دستگاه نیاز به تامین مالی پیدا میکند و خرید دستگاه طرح تامین مالی اطلاق میشود
تامین کننده
تامین کننده به سرمایهگذار حقیقی یا حقوقی گفته میشود که در طرحهای تامین مالی جمعی مشارکت میکنند
ریسکهای کراد فاندینگ
به فراخور شرایط هر روش تامین مالی، میتوان انتظار وجود ریسکهایی در آن داشت. خوب است هر سرمایه گذار یا متقاضی نسبت به این ریسکها آگاهی کامل داشته باشد. در حال حاضر تامین مالی جمعی در ایران از نوع مشارکت است. بدین معنی است که سرمایه گذاران در سود و زیان طرح شریک هستند. شاید از این مطلب اینطور برداشت شود که ریسک این قبیل سرمایه گذاریها بسیار زیاد است و امکان از دست رفتن سرمایه وجود دارد.
وجود نهادهای مالی خبره و دیگر نهادهای عامل و نظارت در اجرای اینگونه طرحها، باعث میشود ریسک این سرمایهگذاریها به حداقل ممکن برسد. همچنین دریافت وثایق قابل اتکا از شرکتها و تولیدکنندگان به منظور اطمینان بیشتر نیز پیشبثینی شده است. علاوه بر اینهل عمدتا طرحهایی توسط عامل بررسی و تایید می شود که از نوع تولید و فروش باشند تا در صورت موفقیتآمیز نبودن طرح امکان فروش موجودی و بازگشت سرمایه به همراه بخش زیادی از سود وجود داشته باشد. بنابراین توصیه می شود در انتخاب عامل تامین مالی جمعی و طرح مورد نظر توجه زیادی داشته باشید
شرکتهای تامین مالی جمعی در ایران
در ایران، تامین مالی جمعی از طریق پلتفرمهای مختلفی صورت میگیرد که هر کدام ویژگیها و خدمات خاص خود را دارند. در ادامه به معرفی برخی از سکوی تامین مالی جمعی پرداخته شده است:
این پلتفرمها به عنوان ابزارهای موثر برای تامین مالی جمعی در ایران عمل میکنند و به کارآفرینان و سرمایهگذاران کمک میکنند تا به راحتی به یکدیگر دسترسی پیدا کنند. انتخاب یک پلتفرم مناسب بسته به نیازهای خاص هر پروژه و نوع سرمایهگذاری مورد نظر بسیار مهم است.
بر اساس آمار موجود در سایت فرابورس ایران به آدرسwww.ifb.ir، تعداد ۳۱ سکوی تامین مالی در ایران وجود دارد.
سخن پایانی:
در حالی که سکوهای تأمین مالی جمعی فرصتهای نوآورانهای برای سرمایهگذاری در پروژههای استارتاپی و تولیدی فراهم میکنند، اگر به دنبال ابزارهای سرمایهگذاری با ریسک پایینتر و بازدهی ثابتتری هستید، پیشنهاد میکنیم سری به بخش صندوقهای درآمد ثابت در سایت یکتا پلاس بزنید. در این بخش، لیست کاملی از صندوقهای درآمد ثابت بههمراه نرخ سود و وضعیت بهروزشده آنها ارائه شده است.
مشاهده صندوقهای درآمد ثابت در یکتا پلاس
